Türkiye’nin deprem riski taşıyan yapı stokunun yenilenmesi için finansman arayışları sürerken, kentsel dönüşümün uzun vadeli ve sürdürülebilir bir kaynakla desteklenmesine yönelik yeni bir model önerisi geldi. İMSİFED ve İMSİAD Başkanı Şeref Demir, Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ile Zorunlu Deprem Sigortası’nın (DASK) birlikte çalışacağı bir finansman modeli oluşturulmasını önerdi.
Demir’e göre vatandaşların düzenli ve düşük tutarlı ödemeleri, devlet katkısı ve fon getirileriyle uzun yıllar boyunca değerlendirilerek önemli bir kentsel dönüşüm kaynağına dönüştürülebilir.
DASK sadece hasar sonrası ödeme yapan sistem olmaktan çıkarılmalı
İnşaat Müteahhitleri Sanayici ve İş İnsanları Federasyonu (İMSİFED) ve İnşaat Müteahhitleri Sanayici ve İş İnsanları Derneği (İMSİAD) Başkanı Şeref Demir, kentsel dönüşümün deprem sonrasına bırakılmaması gerektiğini belirterek mevcut finansman yapısının yeniden ele alınması çağrısında bulundu.
DASK’ın yalnızca deprem meydana geldikten sonra hasarın karşılanmasına yönelik bir sigorta mekanizması olarak kullanılmaması gerektiğini savunan Demir, sistemin dönüşüm sürecine de kaynak sağlayacak şekilde yapılandırılabileceğini ifade etti.
Demir, önerilen modelde DASK ödemelerinin aylık ve düzenli bir yapıya kavuşturulmasını, vatandaşların yaptığı ödemelere ise BES sisteminde olduğu gibi devlet katkısı sağlanmasını önerdi.
“DASK’ı aylık ödemelerle işleyen ve sürekliliği güvence altına alınmış bir sisteme dönüştürerek, vatandaşın yaptığı ödemelere BES’te olduğu gibi devlet katkısı sağlanabilir. Toplanan kaynakların profesyonel fonlarda değerlendirilmesiyle yıllar içerisinde önemli bir kentsel dönüşüm sermayesi oluşturulabilir” diyen Demir, uzun vadeli birikimin dönüşüm için kullanılabileceğini belirtti.
Birikim kişiye değil, konuta bağlı olacak
Önerilen modelin en dikkat çekici unsurlarından birini ise birikimin kişiye değil, doğrudan konuta bağlı olması oluşturuyor.
Demir, bir konut için yıllar boyunca yapılan ödemelerin devlet katkısı ve fon getirileriyle büyümesini, yapı riskli hale geldiğinde ise oluşan kaynağın yeniden inşa sürecinde kullanılmasını önerdi.
Demir, modelin işleyişini şu sözlerle anlattı:
“Bir konut için yıllar boyunca yapılan ödemeler, devlet katkısı ve fon getirileriyle birlikte büyüyecek. Yapı ekonomik ömrünü tamamladığında, riskli hâle geldiğinde veya kentsel dönüşüm kapsamına girdiğinde oluşan birikim, yapının yeniden inşasında kullanılacak.”
Konut satıldığında birikim de yeni malike devredilecek
Modelde birikimin konutla birlikte hareket etmesi öngörülüyor. Buna göre konutun el değiştirmesi durumunda yıllar içinde oluşturulan kaynak eski malik tarafından çekilemeyecek, konutla birlikte yeni hak sahibine devredilecek.
Böylece yapı için oluşturulan dönüşüm fonunun korunması ve konutun gelecekteki yenileme maliyetleri için kullanılmaya devam etmesi hedefleniyor.
Demir, bu sistem sayesinde kentsel dönüşüm maliyetinin yapının riskli hale geldiği dönemde vatandaşın karşısına tek seferde büyük bir finansman yükü olarak çıkmasının önüne geçilebileceğini belirtti.
Küçük ödemeler büyük bir dönüşüm fonuna dönüşebilir
Modelin milyonlarca konutu kapsayacak şekilde uygulanması halinde, düşük tutarlı ancak düzenli ödemelerin uzun vadede ciddi bir finansman kapasitesi oluşturabileceğine dikkat çeken Demir, kentsel dönüşümün sürdürülebilir bir finansman mekanizmasına kavuşturulabileceğini ifade etti.
Demir’e göre temel amaç, deprem riski ortaya çıktıktan sonra kaynak aramak yerine, yapıların ekonomik ömrü boyunca dönüşüm için düzenli birikim oluşturmak.
“Kentsel dönüşüm ortak finansman modeliyle ele alınmalı”
Kentsel dönüşümün yalnızca vatandaşın, müteahhidin veya belediyelerin tek başına çözebileceği bir sorun olmadığını vurgulayan Demir, farklı sektörlerin ortak hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Demir, merkezi ve yerel yönetimlerin yanı sıra finans, sigorta, fon ve inşaat sektörlerinin bir araya gelerek uzun vadeli ve sürdürülebilir bir kentsel dönüşüm finansman modeli geliştirmesi gerektiğini kaydetti.
Önerilen BES + DASK modelinin hayata geçirilmesi halinde, deprem riski taşıyan yapıların dönüşümünde yıllar öncesinden kaynak oluşturulması ve dönüşüm maliyetinin zamana yayılarak daha yönetilebilir hale getirilmesi amaçlanıyor.
(Haber kaynağı: Ekonomim)
Kentsel dönüşümde yeni model önerisi.. BES ve DASK aynı sistemde buluşacak.. yazısı ilk olarak EmlakDream‘de yayımlanmıştır.
