Yıllardır boş duran ya da yarım kalmış yapılar çoğu zaman şehrin yükü gibi görülüyor. Mimar Işıl Yıldız doğru okunduğunda bunların, şehrin elindeki en az değerlendirilmiş varlıklardan biri olduğunu söylüyor.
Mimar Işıl Yıldız, atıl binaların nasıl değere dönüştüğünü anlattı. Yıldız konuyla ilgili kaleme aldığı yazıda ”Şehirlerde yıllardır boş duran, yarım kalmış ya da işlevini yitirmiş bir yapının önünden geçerken çoğumuzun aklına ilk gelen şey, yıkılsa da yerine yenisi yapılsa oluyor. Meslek hayatım boyunca bu refleksle çok karşılaştım. Ama bu tür yapılarla yakından çalışmış biri olarak söyleyebilirim ki, atıl bir bina çoğu zaman bir sorundan çok, henüz doğru sorusu sorulmamış bir fırsat.” dedi. İşte Mimar Işıl Yıldız’ın o yazısı;
Yeniden işlevlendirme, yani adaptive reuse, bir yapıya yeni bir görev vermek demek. Ama işe ”ne yapmak istiyoruz” diye başlamak yanlış bir yol. Önce binanın bize ne söylediğine bakmak gerekiyor. Taşıyıcı sistemi neye izin veriyor, mekanik tesisat ne kadar uyarlanabilir, kat yükseklikleri ve aks aralıkları hangi kullanımlara elverişli?
Bu sorulara verilen cevaplar, projenin sınırlarını çiziyor. Kolonların nerede durduğu, bazen bir mimarın hayalinden daha belirleyici oluyor. Bu tespitten sonra asıl tasarım işi başlıyor: sirkülasyonu yeniden kurmak, planı yeni kullanıma göre düzenlemek, eksik teknik altyapıyı mevcut yapıya zarar vermeden eklemek. Bu aşamadaen çok yapılan hata, eski yapıyı yeni programa zorla sığdırmaya çalışmak. Program binaya uymuyorsa ya program ya da bina yanlış seçilmiştir.
Çalıştığım şirketin kurumsal merkez projelerinde, daha önce tamamlanmış ve kullanımda olan projelerin içinde genel müdürlük alanları kurgulamam gerekti. İhtiyaç analizinden mekânsal programa, kat planlarından iç mekân çalışmalarına kadar her şey baştan düşünüldü. Mevcut yapılar zaten ayaktaydı, mesele onları şirketin değişen ihtiyaçlarına yanıt verecek hale getirmekti.
Başka bir projede, konut olarak tasarlanmış dört villayı ve bağlı sosyal tesisi, yarı kamusal ve sosyal amaçlı kullanıma dönüştürdük. Bir konut tipolojisini sosyal bir mekâna çevirmek, ilk bakışta sadece oda isimlerini değiştirmek gibi görünebilir.
Oysa mahremiyet, giriş düzeni, ortak kullanım ve mekânların birbirine bağlanma şekli tamamen yeniden düşünülüyor. Terk edilmiş, yapısal olarak da tamamlanmamış, devletin kontrolündeki bir yapıyı yüksek güvenlikli bir kurumsal tesise çevirirken ise hem katı kurumsal şartnamelere hem güvenlik gereksinimlerine hem de elimizdeki yarım kalmış yapının sınırlarına aynı anda cevap vermek gerekiyordu.
Atıl bir yapı, bulunduğu çevreye değer katmıyor, hatta çoğu zaman çevrenin değerini aşağı çekiyor. Boş bir bina güvenlik hissini zayıflatıyor, sokağı canlı tutan hareketi azaltıyor. Aynı yapı yeniden kullanıma açıldığında ise tam tersi oluyor: yapı gelir üretmeye, çevresi de yeniden hareketlenmeye başlıyor.
Yatırımcı açısından da hesap farklı işliyor. Mevcut bir yapıyı dönüştürmek, her zaman sıfırdan inşa etmekten daha ucuz olmayabilir, bunu açıkça söylemek lazım. Ama taşıyıcı sistemin, altyapının ve konumun önemli bir kısmı hazır olduğu için süreç ve risk dağılımı değişiyor. Bu yüzden başlangıçtaki teknik değerlendirmeye ayrılan zaman, projenin en iyi yatırımı oluyor.
Kamu denetimine geçmiş, sahibi sorunlu hale gelmiş ya da yarım bırakılmış varlıklarda bu yaklaşım daha da önem kazanıyor. Çünkü burada mesele yalnızca bir binayı kurtarmak değil, uzun süre atıl kalmış bir değeri ekonomiye geri kazandırmak. Benim önerim; bir yapı hakkında "yıkalım" demeden önce, ona bir kez daha ve bu kez gerçekten bakmak. Her bina dönüştürülemez, ama çoğunun emlak değeri, ciddi bir incelemeyapılmadan feda edilebilecek kadar düşük değildir.
ÖNCE BİNAYI DİNLEMEK GEREKİYOR
KENDİ DENEYİMLERİMDEN
EMLAK DEĞERİ AÇISINDAN NE DEĞİŞİYOR?
YIKIM REFLEKSİNDEN ÖNCE
